Bitwa pod Latakią, stoczona 7 października 1973 roku podczas wojny Jom Kippur, zajmuje szczególne miejsce w historii konfliktów morskich XX wieku. Choć skala starcia była ograniczona, jego konsekwencje doktrynalne i technologiczne miały dalekosiężny wpływ na rozwój nowoczesnych sił morskich. Było to pierwsze starcie stoczone za pomocą pocisków rakietowych woda-woda, wystrzeliwanych z kutrów rakietowych, oraz pierwszy przykład wojny elektronicznej (WRE, ang. electronic warfare) na współczesnym polu walki.
Syryjska Marynarka Wojenna, oparta na radzieckiej konstrukcji kutrach rakietowych typu Komar i Osa, stanowiła istotne wyzwanie dla izraelskiej dominacji morskiej we wschodniej części Morza Śródziemnego. Doświadczenia wyniesione z wojny sześciodniowej, a w szczególności zatopienie izraelskiego niszczyciela Eilat 21 października 1967 roku przez egipskie kutry rakietowe przy użyciu radzieckiego przeciwokrętowego pocisku P-15 Termit, wywarły trwały wpływ na izraelskie postrzeganie zagrożeń w domenie morskiej. W konsekwencji Izrael zainicjował intensywne prace nad rozwojem własnych środków przeciwdziałania, obejmujących zarówno konstrukcję rodzimego uzbrojenia rakietowego, jak i systemów walki radioelektronicznej. Rezultatem tych działań było opracowanie przeciwokrętowego pocisku rakietowego Gabriel oraz pozyskanie we Francji nowoczesnych kutrów rakietowych, dostosowanych do nowej doktryny działań morskich. Działania te nabierały szczególnego znaczenia wobec faktu, iż syryjskie jednostki dysponowały pociskami P-15 Termit, których zasięg rażenia był niemal dwukrotnie większy niż w przypadku izraelskich pocisków Gabriel, co w warunkach konfrontacji konwencjonalnej stawiałoby stronę izraelską w niekorzystnej sytuacji operacyjnej.
>>> Czytaj także: Wojna sześciodniowa – izraelski „blitzkrieg” <<<
Na początku wojny Jom Kippur izraelska marynarka przeprowadziła rajd na syryjski port Latakia. Do zadania wysłano pięć kutrów rakietowych oraz dwa okręty desantowe z czterema śmigłowcami. Śmigłowce były wyposażone w systemy rozpoznania emisji elektromagnetycznej (ESM), wyrzutnie dipoli (chaff) oraz urządzenia mechaniczno-elektronicznego wzmacniania echa radarowego. Celem zespołu uderzeniowego było przeprowadzenie ataku rakietowego i artyleryjskiego na port syryjski. Śmigłowce miały pełnić rolę rozpoznawczą, prowadzić walkę elektroniczną, korygować ogień artylerii oraz działać jako cele pozorne.
7 października 1973 roku cztery izraelskie kutry rakietowe typu Sa’ar 3 oraz jeden typu Sa’ar 4 skierowały się ku Latakii w dwóch równoległych kolumnach. W kolumnie zachodniej płynęły jednostki Miznak (Blast), Ga’ash (Storm) oraz Hanit (Spear), natomiast kolumnę wschodnią tworzyły Mivtach (Reliance) i Reshef (Spark).
Izraelskie kutry zostały wykryte przez patrolujący syryjski kuter torpedowy projektu 123K, który przekazał meldunek do bazy. Zanim jednak Syryjczycy zdążyli wysłać posiłki, o godzinie 22:28 został on zaatakowany pociskami Gabriel i zatopiony ogniem armat 76 mm z jednostek Mivtach i Hanit. Kierując się ku brzegowi, izraelskie okręty starły się następnie z syryjskim trałowcem typu T-43 o wyporności 560 ton, który został zatopiony czterema pociskami Gabriel.
>>> Czytaj także: Wojna Jom Kippur (1973) <<<
O godzinie 23:30 Izraelczycy nawiązali kontakt z dwoma syryjskimi kutrami typu Komar oraz jednym typu Osa. Izraelskie okręty zmieniły kurs na wschód-południowy wschód, a śmigłowce wzniosły się na dużą wysokość, aby zostać wykryte przez radar przybrzeżny w Latakii. W tym czasie trzy syryjskie kutry rakietowe patrolujące rejon na północny zachód od Baniyas otrzymały rozkaz przechwycenia izraelskiej formacji, widocznej na radarach jako siedem kontaktów (trzy chmury dipoli oraz cztery śmigłowce).
Około godziny 23:30 syryjskie jednostki rakietowe dokonały salwy obejmującej od ośmiu do dwunastu przeciwokrętowych pocisków rakietowych P-15 Termit w kierunku izraelskiej formacji, która w krótkim czasie zniknęła z obrazów radarowych. Odpalenie rakiet nastąpiło z dużego dystansu, jednak w fazie ich dolotu strona izraelska zastosowała zintegrowane środki przeciwdziałania elektronicznego, w tym wyrzutnie dipoli radarowych (chaff), stanowiące element pasywnej ochrony przed systemami naprowadzania radiolokacyjnego. Zastosowane środki walki radioelektronicznej skutecznie zakłóciły proces naprowadzania pocisków, powodując utratę celu przez ich głowice samonaprowadzające i w konsekwencji upadek wszystkich rakiet do morza bez osiągnięcia efektu bojowego.
>>> Czytaj także: Operacja „Opera” – izraelski nalot na iracki reaktor jądrowy Osirak <<<
Po skróceniu dystansu izraelskie kutry rakietowe przeprowadziły kontruderzenie, odpalając pięć przeciwokrętowych pocisków rakietowych Gabriel, w wyniku czego natychmiast zatopiono jeden syryjski kuter typu Komar oraz jednostkę typu Osa. Ostatni z kutrów typu Komar, uprzednio uszkodzony w wyniku ataku rakietowego, podjął próbę wycofania się z rejonu starcia, jednak osiadł na mieliźnie i został ostatecznie zniszczony ogniem artylerii okrętowej kalibru 76 mm o godzinie 00:26.
W trakcie starcia kolejne syryjskie kutry rakietowe dokonały odpaleń przeciwokrętowych pocisków rakietowych z rejonu portu w Latakii, przy czym faktyczne miejsce startu rakiet znajdowało się wewnątrz akwenu portowego, gdzie jednostki te były zacumowane pomiędzy statkami handlowymi. Wystrzelone pociski uległy awariom technicznym bądź utraciły zdolność skutecznego naprowadzania, w wyniku czego trafiły dwa zagraniczne statki handlowe – należące odpowiednio do armatora greckiego i japońskiego – stojące przy nabrzeżach portowych. W obu przypadkach trafienia nastąpiły w rejon maszynowni.
Strona izraelska nie poniosła żadnych strat własnych w toku starcia. Po zakończeniu bitwy syryjskie siły morskie pozostały zasadniczo zablokowane w swoich macierzystych portach aż do końca wojny, ograniczając swoją aktywność do sporadycznego ostrzału prowadzonego z akwenów portowych. Bitwa pod Latakią stanowiła pierwsze w historii starcie pomiędzy kutrami rakietowymi wyposażonymi w przeciwokrętowe pociski rakietowe typu woda–woda, wyznaczając nowy etap w rozwoju współczesnych działań morskich.
Istotnym aspektem analizowanego starcia było również po raz pierwszy w pełni bojowe zastosowanie elementów walki radioelektronicznej w środowisku morskim. Izraelskie siły morskie wykorzystały zintegrowany, wielowarstwowy system oddziaływania w domenie elektromagnetycznej, obejmujący rozpoznanie emisji radarowych przeciwnika, aktywne zakłócanie systemów naprowadzania, użycie pasywnych środków przeciwdziałania w postaci dipoli radarowych (chaff), a także zastosowanie śmigłowców w roli celów pozornych. Syryjskie przeciwokrętowe pociski rakietowe P-15 Termit, wykorzystujące półaktywny sposób naprowadzania, okazały się wysoce podatne na tego rodzaju środki przeciwdziałania. W rezultacie masowe odpalenie rakiet nie przyniosło oczekiwanego efektu bojowego, umożliwiając izraelskim jednostkom skrócenie dystansu i skuteczne użycie własnego uzbrojenia rakietowego.
>>> Czytaj także: Doktryna Weinbergera – granice użycia siły w polityce bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych <<<
Bitwa pod Latakią zapoczątkowała tym samym nowy paradygmat w myśleniu o wojnie. W sposób jednoznaczny wykazała, że przewaga informacyjna może skutecznie neutralizować przewagę technologiczną przeciwnika, systemy rakietowe pozbawione odpowiedniej odporności na zakłócenia charakteryzują się ograniczoną wartością bojową, natomiast integracja rozpoznania, walki radioelektronicznej oraz manewru stanowi kluczowy czynnik sukcesu operacyjnego. W konsekwencji starcie to dowiodło, iż w warunkach nowoczesnego pola walki zwycięstwo zależy w coraz większym stopniu nie od samej siły rażenia, lecz od zdolności kontroli informacji oraz panowania w środowisku elektromagnetycznym.
Zdjęcie główne: Izraelski kuter rakietowy Sa’ar 4 wystrzeliwujący przeciwokrętowy pocisk manewrujący Gabriel | Fot. Matankic / IDF Spokesperson’s Unit, źródło: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)