20 kwietnia 1940 roku, w czasie okupacji niemieckiej, rozkazem komendanta Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) płk. Stefana Roweckiego ps. „Grot” powołano do życia Związek Odwetu (ZO) – specjalną organizację wojskową, której celem była dywersja i sabotaż wymierzone w niemiecki aparat wojenny.
Związek Odwetu miał na celu skonsolidowanie wszystkich działań sabotażowo-dywersyjnych w ramach jednolitej struktury podporządkowanej centralnemu dowództwu. Choć formalnie był częścią ZWZ, ze względów bezpieczeństwa działał jako odrębny pion, posiadający własną sieć łączności i operacyjną autonomię.
Na czele organizacji stanął podpułkownik Franciszek Niepokólczycki ps. „Teodor”. Kierował on strukturą, która szybko stała się jednym z najbardziej aktywnych elementów Polskiego Państwa Podziemnego.
Związek Odwetu koncentrował się na niszczeniu infrastruktury przemysłowej i transportowej okupanta oraz ograniczaniu jego zdolności bojowych. Zespoły sabotażowe prowadziły działalność w fabrykach, magazynach, składach paliw oraz na liniach kolejowych. W działaniach ZO uczestniczyły również kobiece patrole minerskie, co stanowiło istotny wkład kobiet w działania zbrojne podziemia.
>>> Czytaj także: „Aniołki” ZWZ-AK – wysadzały pociągi, wykonywały wyroki <<<
ZO przeprowadził kilkaset tysięcy akcji sabotażowych i dywersyjnych – od drobnych sabotaży w zakładach przemysłowych po spektakularne zamachy na terenie Rzeszy Niemieckiej. Jednym z najbardziej znanych uderzeń była akcja Wieniec, przeprowadzona w nocy z 7 na 8 października 1942 roku, polegająca na jednoczesnym wysadzeniu torów kolejowych wokół Warszawy. Celem było sparaliżowanie transportu wojsk niemieckich i zamanifestowanie siły polskiego podziemia.
Wśród akcji prowadzonych przez ZO znalazły się także zamachy z użyciem bomb zegarowych na dworcach kolejowych we Wrocławiu i Berlinie, w tym na tak ważnych obiektach jak Anhalter Bahnhof czy Alexanderplatz – były to operacje o znaczeniu politycznym i propagandowym.
W 1943 roku, po przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową, Związek Odwetu został włączony w struktury nowo utworzonego Kedywu (Kierownictwa Dywersji) – jednostki odpowiedzialnej za działania bojowe AK. Doświadczenie, struktury i ludzie ZO stanowili fundament nowej formacji, która odegrała kluczową rolę w walce z okupantem aż do wybuchu Powstania Warszawskiego.