5 czerwca 1930 roku pilot Władysław Szulczewski wzbił się w powietrze na pokładzie prototypu nowego samolotu towarzyszącego, zaprojektowanego przez inżyniera Jerzego Rudlickiego. Był to pierwszy lot maszyny, która miała na stałe zapisać się w historii polskiego lotnictwa jako Lublin R.XIII – najliczniej produkowany polski samolot wojskowy okresu międzywojennego.
Lublin R.XIII powstał jako odpowiedź na zapotrzebowanie Wojska Polskiego na nowoczesny, lekki samolot towarzyszący, zdolny do prowadzenia rozpoznania, łączności i obserwacji pola walki. Prace nad nową konstrukcją rozpoczęto w 1930 roku w zakładach Plage i Laśkiewicz w Lublinie, gdzie Rudlicki rozwijał wcześniej projekty oznaczone jako R.XIV i R.XV. To właśnie ostatni egzemplarz serii próbnej R.XIV, noszący numer 54.15, został przebudowany i posłużył jako prototyp przyszłego R.XIII.
Oblot maszyny 5 czerwca zakończył się sukcesem i pozwolił na przeprowadzenie dalszych prób w Instytucie Badań Techniki Lotniczej. Wkrótce potem, w lipcu 1930 roku, Departament Aeronautyki złożył zamówienie na 50 egzemplarzy R.XIII – co zapoczątkowało karierę jednego z najważniejszych samolotów polskiego lotnictwa przed wybuchem II wojny światowej.
Produkcję seryjną rozpoczęto 17 września 1931 roku, a pierwsze samoloty trafiły do jednostek liniowych już w czerwcu 1932 roku. Lublin R.XIII był górnopłatem zastrzałowym o konstrukcji mieszanej – kadłub spawany z rur stalowych, pokryty płótnem i duraluminium, drewniane skrzydła o eliptycznym obrysie, a całość wsparta była na zastrzałach i piramidce.
Samolot był przystosowany do wielu zadań – od prowadzenia obserwacji i łączności, po rozpoznanie fotograficzne i przenoszenie niewielkich bomb. Wyposażony był w aparaturę radionawigacyjną i przyrządy pilotażowe, a jego uzbrojenie stanowił ruchomy karabin maszynowy obsługiwany przez obserwatora.
W kolejnych latach opracowano liczne wersje samolotu, od wersji A do F, w tym także specjalistyczne odmiany wodnosamolotów (bis/hydro i ter/hydro) oraz szkolne (R.XIII t). Łącznie wyprodukowano aż 273 egzemplarze wszystkich wersji.
Do wybuchu wojny w 1939 roku Lublin R.XIII stanowił trzon lotnictwa towarzyszącego. W kampanii wrześniowej 1939 roku samoloty tego typu służyły w siedmiu eskadrach obserwacyjnych i mimo swego przestarzałego już wtedy charakteru, spełniały istotną rolę w rozpoznaniu i łączności. Spośród 150 maszyn znajdujących się wówczas w służbie, 40 zostało zniszczonych, a część ewakuowano do Rumunii i innych państw sąsiednich.
Mimo że w chwili wybuchu wojny R.XIII był już przestarzały technicznie, przez lata służby udowodnił swoją wartość jako konstrukcja niezawodna, łatwa w pilotażu i przystosowana do realiów polskiego pola walki lat trzydziestych. Jego sylwetka stała się jednym z symboli polskiego lotnictwa międzywojennego, a pierwsza próba w locie 5 czerwca 1930 roku otworzyła nowy rozdział w historii rodzimej awiacji.
Dziś replikę jednej z jego wersji – R.XIIIG/hydro – można oglądać w Muzeum MDLot w Pucku, gdzie przypomina o pionierskich czasach polskiego lotnictwa wojskowego.