Portal obejmuje patronatem medialnym książkę „Flota Gułagu. Stalinowskie statki śmierci: transporty na Kołymę” autorstwa Martina J. Bollingera, której premiera zaplanowana została na 17 lutego 2026 roku. To jedna z tych prac, które w sposób przystępny, a zarazem rzetelny, odsłaniają mniej znane mechanizmy funkcjonowania sowieckiego systemu represji.
Książka Bollingera koncentruje się na niezwykle istotnym, a przez dekady marginalizowanym elemencie systemu Gułagu – morskich transportach więźniów na Kołymę, jeden z najbardziej złowieszczych regionów Związku Radzieckiego. W latach 1932–1953 jedyną drogą dotarcia do tamtejszych obozów była przeprawa morska przez lodowate wody Dalekiej Północy. W tym celu stworzono specjalną „flotę do zadań nadzwyczajnych”, złożoną głównie ze zwykłych statków towarowych, które stały się pływającymi więzieniami i – w praktyce – statkami śmierci.
Autor w sugestywny sposób opisuje realia wielodniowych rejsów, podczas których skazańcy byli stłoczeni w ładowniach, pozbawieni dostępu do świeżego powietrza, światła i podstawowych warunków sanitarnych. Więźniowie polityczni transportowani byli wspólnie z kryminalistami, co prowadziło do nieustannej przemocy, rabunków, gwałtów i zabójstw. Każdy przejaw oporu spotykał się z brutalnymi represjami ze strony eskorty NKWD. Już sama podróż na Kołymę stanowiła dla tysięcy ludzi wyrok śmierci.
Jednym z najbardziej wstrząsających wątków książki jest opis rejsu statku NKWD „Feliks Dzierżyński”, który w grudniu 1945 roku wypłynął z Portland w Stanach Zjednoczonych, przewożąc radzieckich jeńców wojennych uwolnionych z niemieckich obozów. Zamiast wolności trafili oni do piekła Kołymy – w myśl stalinowskiej logiki, według której każdy żołnierz, który dostał się do niewoli, był potencjalnym zdrajcą. Ten epizod staje się dla Bollingera punktem wyjścia do szerszej analizy międzynarodowego kontekstu funkcjonowania floty Gułagu.
Autor sięga do archiwów rosyjskich i amerykańskich, analizuje dokumentację statków oraz relacje świadków i uczestników operacji transportowych. Szczególnie istotnym elementem książki jest ukazanie nie do końca uświadomionej roli Stanów Zjednoczonych, z których pochodziła znaczna część jednostek wykorzystywanych przez ZSRR. Bollinger stawia trudne pytania o zakres wiedzy władz w Waszyngtonie na temat losu więźniów oraz o to, jak wiele informacji o Kołymie docierało na Zachód w czasie funkcjonowania sowieckiego systemu obozowego.
„Flota Gułagu” to publikacja, która łączy narrację historyczną z elementami analizy politologicznej i społecznej. Autor nie ogranicza się do suchych faktów – przedstawia dramatyczne losy konkretnych ludzi, ukazując transporty morskie jako integralną część mechanizmu masowej przemocy, na którym opierał się „robotniczy raj” Stalina. Książka stanowi ważny głos w dyskusji nad skalą sowieckich zbrodni i nad odpowiedzialnością międzynarodową za ich pośrednie umożliwienie.
Wydawca książki na polskim rynku jest Wydawnictwo Replika.